Trần lãi suất trong các hiệp đồng cho vay tài sản có thể được nâng lên 200% thay vì chỉ là 150% so với lãi suất căn bản hiện nay, theo dự thảo Bộ luật Dân sự sửa đổi.
Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) được trưng cầu dân ý từ ngày 5/1 đến 5/4/2015, trong đó dự kiến chỉnh sửa quy định về lãi suất trong các giao kèo cho vay tài sản. Điều 476 Bộ luật hiện hành quy định, lãi suất vay do các bên thoả thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất căn bản do nhà băng quốc gia công bố đối với loại cho vay tương ứng. Trong trường hợp các bên có thoả thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất hoặc có tranh chấp về lãi suất thì áp dụng lãi suất cơ bản do nhà băng Nhà nước công bố tương ứng với hạn vận vay tại thời khắc trả nợ.
Trần lãi suất 150% so với lãi suất căn bản được vận dụng từ 2005, với mục đích chống cho vay nặng lãi, đảm bảo lợi quyền của bên đi vay, nhưng cũng bị cho rằng gây khó khăn cho hoạt động nhà băng. Lãi suất cơ bản Ngân hàng Nhà nước đang ứng dụng bây chừ là 9%. Nếu chiếu đúng quy định này, tất thảy các hợp đồng cho vay mà Ngân hàng thương mại vận dụng lãi suất trên 13,5% đều phạm luật. thực tại Ngân hàng vẫn cho vay với mức cao hơn như vậy và được khách hàng ưng ý. Chỉ tới khi nảy tranh chấp cần xử lý trước tòa, Ngân hàng nguy cơ bị khép vào tội cho vay nặng lãi.
Ngành Ngân hàng nhiều lần nêu quan điểm cần chỉnh sửa quy định này, yêu cầu nâng trần thậm chí bỏ quy định khống chế lãi suất cho vay, bởi cho rằng hoạt động huy động và cho vay của Ngân hàng theo cơ chế thị trường. Ngân hàng quốc gia cũng có các cơ chế để kiểm soát, chống cho vay nặng lãi. Năm 2010, khi thị trường khủng hoảng thanh khoản, thiếu vốn cho vay, nhà băng Nhà nước cũng triển khai một cơ chế riêng cho phép Ngân hàng và doanh nghiệp thỏa thuận lãi suất mà không bị áp bởi mức trần.
Trong lần sửa đổi này, ban soạn thảo đề xuất quy định mới, tại Điều 491, là trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 200% của lãi suất căn bản do Ngân hàng quốc gia công bố đối với loại vay tương ứng, trừ trường hợp luật có quy định khác. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được quy định ở khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.
Hiện có hai luồng ý kiến trái chiều. Những người tán đồng thì cho rằng, việc quy định mức lãi suất trần dựa trên lãi suất căn bản do Ngân hàng quốc gia công bố là để tạo ra sự thống nhất về xác định lãi suất trong hợp đồng vay tài sản, ngăn ngừa việc cho vay nặng lãi, hiệp với tình hình phát triển năng động của nền kinh tế.
Trong khi đó, số khác yêu cầu chỉ nên quy định một mức lãi suất trần cụ thể trong Bộ luật dân sự, không sử dụng lãi suất cơ bản do nhà băng Nhà nước ban bố làm lãi suất tham chiếu; đồng thời quy định nguyên tắc, thẩm quyền đổi thay mức lãi suất cụ thể này khi cấp thiết.
Bởi số này cho rằng, theo thông lệ, lãi suất cơ bản chỉ là mức lãi suất chung với mục đích để điều hành chính sách tiền tệ, không mang tính thị trường. Lãi suất này không được chia thành các mức lãi suất khác nhau để ứng dụng cho các hạn khác nhau, chủ thể tham gia giao du khó có thể biết mức lãi suất cơ bản do nhà băng Nhà nước ban bố có thích hợp với loại vay tương ứng hay không. Do đó, dùng lãi suất cơ bản để điều chỉnh các quan hệ dân sự là không hợp, sẽ gây khó khăn cho các chủ thể khi tham gia giao tế dân sự trên thực tại.
Thứ hai, việc quy định cụ thể mức lãi suất trong Bộ luật dân sự sẽ bảo đảm được tính rõ ràng minh bạch, dễ ứng dụng, các bên dự giao thiệp dân sự có thể biết ngay hậu quả pháp lý khi xác lập giao kèo vay.
